Gece Açan Çiçekler / Tarık Tufan

Gece Açan Çiçekler: Bir Konağın İçinde Biriken Geçmiş

Kimi evler insanlardan daha uzun yaşar. Duvarlarında konuşulmamış sözler, kapılarında saklanmış korkular, odalarında unutulmuş hayatlar kalır. Tarık Tufan’ın Gece Açan Çiçekler romanında Vefa’daki Canfeda Konağı böyle bir hafıza mekânına dönüşüyor. Konağın geçmişi yalnızca bir aileyi anlatmıyor; kuşaklar boyunca taşınan kırgınlıkların, suçların, kayıpların insan ruhunda nasıl iz bıraktığını gösteriyor. Romanın bugünkü zamanında Halide, Cihangir, Zeliha ile Nihal’in yolları annelerinin ölümünden sonra yeniden kesişiyor. Kardeşler, konağın satışı için bir araya geliyor. Fakat bu buluşmanın asıl nedeni mülkün geleceği. Yıllardır konuşulmayanların ortaya çıkması. Kilitli bir odanın kapısı açıldığında konağın geçmişi de açılmaya başlıyor.

Tarık Tufan bu aile hikâyesini tek bir zamana kapatmıyor. Anlatı, Osmanlı dönemine uzanan başka bir hikâyeyle genişliyor. Derviş Ali’nin zindanlarda geçen günleri, Halide’nin hayatıyla uzak bir noktadan birleşiyor. Böylece roman iki ayrı zamanın acısını aynı duygusal eksende buluşturuyor. Bir tarafta aile içinde kuşaktan kuşağa aktarılan yaralar, diğer tarafta tarihsel bir dönemin baskısı var. Gece Açan Çiçekler’i ilginç kılan noktalardan biri, konağın sıradan bir mekân olmaktan çıkması. Canfeda Konağı yaşayan bir hafıza gibi davranıyor. Odalar, koridorlar, kilitler, kapılar geçmişin parçalarını saklıyor. Karakterler konağın içinde dolaştıkça kendi hayatlarının karanlık taraflarına da yaklaşıyor. Bu nedenle romanın merkezindeki soru sadece “Ne oldu?” sorusu. Daha derinde başka bir soru var: İnsan ailesinden kendisine kalan acıyla ne yapar? Tufan’ın karakterleri bu soruya aynı cevabı vermiyor. Kimi uzaklaşmayı seçiyor. Kimi susuyor. Kimi geçmişi değiştirebileceğini düşünüyor. Kimi geçmişin insanın peşini bırakmayacağını kabul ediyor. Romanın aile meselesini güçlü kılan da bu farklı tepkiler. Hiçbir karakter tek bir duygunun içine hapsolmuyor. Derviş Ali’nin hikâyesi bu yapıya başka bir katman ekliyor. Osmanlı zindanlarında ölümünü bekleyen genç adamın aşkı, romanın aile hikâyesinden ayrı bir çizgide başlıyor. Sonra iki zaman birbirine yaklaşmaya başlıyor. Bu bölümde resim sanatı, Zonaro figürü ile birlikte anlatının önemli unsurlarından biri hâline geliyor. Tarih, aşk, sanat, tutsaklık aynı hikâyenin farklı yüzleri olarak beliriyor. Romanın atmosferi de bu katmanlı yapıdan besleniyor. Gece Açan Çiçekler adının kendisi bile metnin ruhuna uygun. Gece, burada sadece karanlığı anlatmıyor. İnsanların gündüz söyleyemediklerinin ortaya çıkabildiği zamanı da temsil ediyor. Konağın gecesi uzadıkça karakterlerin sakladığı şeyler görünür hâle geliyor.

Tarık Tufan’ın dili özellikle duygusal sahnelerde yoğunlaşıyor. Karakterlerin geçmişi ile bugünü arasındaki mesafe, doğrudan açıklamalar yerine hatırlama biçimleri üzerinden kuruluyor. Bu nedenle romanın bazı bölümlerinde olaydan çok duygunun ağırlığı hissediliyor. Okur, karakterlerin yaşadığı acıyı dışarıdan seyretmek yerine onun içine doğru çekiliyor. Romanın aile hikâyesinde dikkat çeken bir başka nokta, ebeveynlik meselesi. Bir çocuğun dünyasında anne ile babanın bıraktığı iz, yıllar sonra yetişkinlikte de yaşamaya devam ediyor. Kardeşler arasındaki kırılmaların kökleri geçmişe uzanıyor. Böylece çocukluk, romanın geride kalmış bir dönemi olmaktan çıkıp bugünün davranışlarını açıklayan bir hafızaya dönüşüyor.

Gece Açan Çiçekler, geçmişi çözmenin insanı bütünüyle özgürleştireceğini söylemiyor. Daha temkinli bir yerde duruyor. Hatırlamak bazen yeni bir yara açabiliyor. Bir sırrın ortaya çıkması her şeyi düzeltmiyor. Fakat suskunluğun yerini hikâye aldığında insan kendi hayatına başka bir gözle bakmaya başlayabiliyor. Romanın asıl meselesi belki burada saklı: İnsan ölünce geriye ne kalır? Bir ev, birkaç eşya, bir isim, birkaç fotoğraf mı? Yoksa başkalarının hafızasında yaşamayı sürdüren hikâye mi? Gece Açan Çiçekler, Canfeda Konağı’nın kapısını kapatırken bu soruyu okurun eline bırakıyor. Bir aile hikâyesi sona eriyor, fakat geçmişin sesi bütünüyle susmuyor. Çünkü kimi hikâyeler anlatıldıkları anda bitmez. Anlatıldıkça başka birinin hafızasında yaşamaya başlar.