Muhabbet / Virginia Evans

Muhabbet: Mektupların Arasında Bir Kadının Hayata Yeniden Dönüşü

Bir mektup yazmak, karşımızdaki kişiye ulaşmak kadar kendimize yaklaşmak da olabilir. Virginia Evans’ın Muhabbet romanı bu basit görünen hareketin içine uzun bir hayatı yerleştiriyor. Romanın başkişisi Sybil Van Antwerp, yetmişli yaşlarında, yazı masasının başına düzenli olarak geçen bir kadın. Kardeşine, eski dostlarına, tanıdığı insanlara, sevdiği yazarlara, editörlere mektuplar yazıyor. Bir kişiye yazdıkları ise çekmecede kalıyor. Asıl hikâye, o gönderilmeyen mektupların çevresinde ağır ağır açılıyor.

Muhabbet’in en belirgin tercihi, anlatıyı mektuplar üzerinden kurması. Roman boyunca Sybil’in farklı insanlarla kurduğu yazılı ilişkilere giriyoruz. Böylece tek bir anlatıcının dünyasına kapatılmak yerine, bir hayatın farklı yüzlerini parçalar hâlinde görüyoruz. Bir mektup başka bir mektupta eksik kalan yeri tamamlıyor. Söylenen kadar saklanan da önem kazanıyor. Okur, Sybil’in geçmişini doğrudan öğrenmek yerine satırların arasından topluyor. Bu yapı başlangıçta mesafeli bir okuma duygusu yaratabilir. Kimin kime yazdığı, karakterler arasındaki ilişkinin nereden geldiği ilk sayfalarda dikkat istiyor. Fakat romanın ritmi kurulduğunda mektup biçimi bir engel olmaktan çıkıyor. Tam tersine, hikâyenin mahremiyetini artırıyor. Çünkü Sybil’in kendisini nasıl anlattığı kadar, kime nasıl anlattığı da karakterinin bir parçasına dönüşüyor.

Sybil’in sesi romanın en canlı tarafı. Keskin, açık sözlü, yer yer huysuz, zaman zaman komik. Kendisini sevdirmeye çalışmıyor. İnsanlara karşı duyduğu kızgınlığı da, sevgiyi de, kırgınlığı da saklamıyor. Bu nedenle karakter bir edebî figür gibi uzakta durmak yerine, gerçekten yaşamış birinin yazı masasına yaklaşmışız hissi uyandırıyor. Romanın altında daha ağır bir hikâye bulunuyor. Sybil’in yıllardır taşıdığı kayıp, onu insanlardan uzaklaştıran suçluluk duygusu, geçmişte yaşananların bugünkü hayatına bıraktığı gölge, mektupların arasından yavaş yavaş beliriyor. Evans burada büyük açıklamalar yapmıyor. Bir olayın bütününü tek seferde anlatmak yerine parçaları farklı yazışmalara dağıtıyor. Böylece okur, Sybil’in geçmişini onunla birlikte yeniden kuruyor. Bu tercih romanın yas duygusunu da güçlendiriyor. Yas burada tek bir anın duygusu olarak kalmıyor. İnsan ilişkilerinin içine sızan, yıllar boyunca biçim değiştiren bir hâl alıyor. Sybil’in yazma alışkanlığı bu yüzden bir edebî numara gibi görünmüyor. Yazmak, onun dünyayla bağ kurma biçimi hâline geliyor.

Muhabbet’in dikkat çekici taraflarından biri de yaş meselesine yaklaşımı. Roman gençlik duygularını merkeze almadan, ileri yaşta bir insanın hâlâ değişebileceğini gösteriyor. Sybil’in hayatında kapanmış görünen kapılar yeniden açılıyor. İnsan geçmişiyle hesaplaşırken aynı zamanda geleceğine dair küçük bir alan bulabiliyor. Romanın duygusal gücü de buradan geliyor. Virginia Evans’ın anlatısında mektup, nostaljik bir eşya gibi kullanılmıyor. Biçim, hikâyenin kendisini taşıyor. İnsanların birbirine yazdıkları cümleler, aralarındaki mesafeyi de yakınlığı da gösteriyor. Bir ilişkinin yıllarca sürmesi için her gün konuşmak gerekmiyor. Bazen tek bir mektup, yıllardır susan iki insanın arasındaki boşluğu görünür hâle getirebiliyor.

Muhabbet, büyük olaylardan çok bir insanın kendisini yeniden anlatabilme ihtimaliyle ilgileniyor. Sybil’in yazdığı her mektup, hayatının başka bir odasına açılan kapı gibi. Bazı odalarda öfke var, bazılarında mizah, bazılarında kayıp. Sonunda bütün bu odalar aynı kadının hayatında birleşiyor. Kitabı kapattığınızda akılda mektupların biçiminden çok Sybil’in yazma ihtiyacı kalıyor. İnsan bazen konuşamadığı kişiye yazıyor. Bazen gönderemediği mektup, gönderilmiş bir mektuptan daha fazla şey söylüyor. Muhabbet’in sessiz gücü de burada: Hayata yeniden yaklaşmanın yolu kimi zaman büyük bir başlangıçtan, masanın başına oturup ilk cümleyi yazmaktan geçiyor.